fbpx

Król Edyp – fatum i tragiczna droga do prawdy

with Brak komentarzy
„Król Edyp” to antyczna tragedia o przepowiedni, władzy, miłości i dążeniu do prawdy, która odsłania istniejące fatum i prowadzi bohatera do okaleczenia, wygnania i śmierci. To jedna z najbardziej znanych tragedii Sofoklesa, która powstała około 427r.p.n.e. Inspiracją do jej napisania stał się mit tebański opowiadający tragiczną historię rodu Labdakaidów.

Mit Labdakaidów

Według mitu wyrocznia delficka przepowiedziała królowi Teb Lajosowi, że jego syn go zabije i ożeni się z własną matką – Jokastą. Władca, nie chcąc doprowadzić do tragedii, zaraz po narodzinach syna nakazuje przebić mu stopy i zostawić na pastwę dzikich zwierząt. Jego poddany lituje się nad niemowlęciem i oddaje go pochodzącemu z Koryntu pasterzowi. Ten z kolei przynosi dziecko na dwór królewskiej pary, która nie może mieć dzieci. Edyp zostaje wychowany jako następca tronu. Jednak zdarza mu się słyszeć o sobie, że jest podrzutkiem, dlatego wybiera się do wyroczni delfickiej, aby poznać prawdę. Tam dowiaduje się, że zabije swojego ojca i ożeni się z matką. Przekonany, że to Polibos i Meropa są jego rodzicami, ucieka z Koryntu do Teb.

W czasie podróży spotyka mężczyznę, który nie chce ustąpić z drogi. Podczas bójki zabija go, nie wiedząc, że to Lajos – jego biologiczny ojciec. Później pojawia się w Tebach, w momencie, kiedy miasto jest nękane przez Sfinksa – lwa z głową kobiety i skrzydłami. Zabija on każdego, kto nie zna odpowiedzi na zagadkę:

„Co to za zwierzę, obdarzone głosem, które z rana chodzi na czworakach, w południe na dwóch nogach, a wieczorem na trzech?”

Edyp rozwiązuje zagadkę (poprawna odpowiedź to człowiek) i w nagrodę dostaje za żonę Jokastę – wdowę po Lajosie i swoją matkę. Zostaje też nowym królem Teb. Przez lata prowadzi z Jokastą szczęśliwe życie. Mają wspólnie czworo dzieci: Antygonę, Ismenę, Polinika i Eteokla. W pewnym momencie Teby nawiedza zaraza i lud zwraca się do władcy o pomoc i tutaj zaczyna się akcja samej tragedii.


Król Edyp

Prolog

Król wysyła swojego szwagra do wyroczni delfickiej, aby poznać przyczynę klęsk jakie spadają na Teby. Kreon wraca i oznajmia, że dzieje się tak, ponieważ w kraju nadal przebywa morderca Lajosa. Edyp zobowiązuje się znaleźć zabójcę i pomścić śmierć Lajosa. Rzuca klątwę na mordercę.

Epejsodion I

Władca wzywa do siebie niewidomego wieszcza Tyrezjasza i prosi go o wskazanie sprawcy. Jednak starzec nie chce wyjawić prawdy, mimo że ją zna. Dopiero kiedy król oskarża go o zdradę i podżeganie do zbrodni Lajosa, mówi:

Którego szukasz, Ty jesteś mordercą (…)

A powiem jeszcze: człek, którego szukasz,

Z dawna pogróżki i wici o mordzie

Lajosa głosząc, jest tutaj na miejscu.

Obcym go mienią, ale się okaże,

Iż on zrodzony w Tebach

Edyp nie rozumie w pełni znaczenia słów mędrca, ale czuje, że jest on przeciwko niemu. Oskarża też Kreona o spisek z Tyrezjaszem, mający na celu obalenie go z tronu.

Epejsodion II

Król domaga się śmierci dla Kreona, ale wtedy pojawia się Jokasta i ten odprawia szwagra. Edyp zdradza żonie, jakie oskarżenia padają wobec niego. Jokasta próbuje go uspokoić mówiąc, że za śmierć jej pierwszego męża odpowiada banda zbójców.

Epejsodion III

Tymczasem przybywa posłaniec z Koryntu, aby oznajmić, że stary Polibos nie żyje. Ta wiadomość przyniosłaby Edypowi ulgę, gdyby nie fakt, że poznaje prawdę o swoim pochodzeniu. Posłaniec wyjawia mu, że on sam dał go królowi Koryntu i że otrzymał go od pastucha z dworu Lajosa. To wyznanie potęguje jedynie obawy króla. Chce on jak najszybciej porozmawiać z tym, który go przekazał korynckiemu posłańcowi. Jokasta domyślając się już, że Edyp jest jednocześnie jej synem i mężem, próbuje go odwieść od dalszych poszukiwań, a kiedy to nie przynosi skutku, wybiega i nazywa go nieszczęsnym.

Epejsodion IV

Pojawia się sługa Lajosa, który opowiada o tym, jak kiedyś otrzymał dziecko od Jokasty, aby porzucić je w górach z przebitymi stopami na pewną śmierć. Zlitował się jednak nad niemowlęciem i przekazał je posłańcowi z Koryntu. Wówczas główny bohater uświadamia sobie, że mimo usilnych starań, by uniknąć spełnienia się przepowiedni, stał się ojcobójcą i żył w kazirodczym związku. Ciążące nad nim fatum staje się niepokonane.

Exodos

Tymczasem domowy posłaniec donosi, że Jokasta powiesiła się na chuście. Edyp w rozpaczy wykłuwa sobie oczy spinkami z jej ubioru. Sam też skazuje się na wygnanie, prosząc Kreona jedynie o opiekę nad córkami – Antygoną i Ismeną.


Król Edyp jako tragedia antyczna

„Król Edyp” jest, podobnie jak „Antygona”, typową tragedią antyczną. Nazywany bywa również tragedią losu, ponieważ bardzo wyraźnie pokazuje dominację siły wyższej – losu, fatum nad życiem człowieka. Historia Edypa oraz całego rodu Labdakidów dowodzi dobitnie, iż pomimo usilnych starań człowiek przegrywa z losem i nie ma wpływu na swoje życie.

W związku z przynależnością do gatunku, jakim jest tragedia antyczna, dzieło Sofoklesa odznacza się kilkoma ważnymi cechami:

1. Zachowuje zasadę 3 jedności:

  • miejsca (akcja toczy się na dziedzińcu pałacu w Tebach)
  • czasu (akcja obejmuje jeden dzień)
  • akcji (uwaga zostaje skupiona na głównym bohaterze – Edypie, brak wątków pobocznych.

 

2. Zachowuje zasadę decorum – odpowiedniości stylu (formy) do treści. Zasadę sformułował Arystoteles.

3. Opiera się na micie (mit tebański).

4. Opowiada historię ludzi wysoko postawionych w hierarchii społecznej (rodzina królewska).

5. Losy bohatera są zdeterminowane przez nieprzejednane fatum i prowadzą do tragicznego końca.

6. Występuje w nim ironia tragiczna, polegająca na nieświadomości Edypa wobec występków, jakie popełnia (zabija ojca podczas bójki w obronie własnej, otrzymuje Jokastę za żonę w nagrodę za pokonanie Sfinksa). Jednak mimo tej nieświadomości grzechy prowadzą go do ostatecznej klęski.

7. Nie ma scen zbiorowych (na scenie występuje maksymalnie trzech aktorów. Pamiętaj, że to Sofokles wprowadził na scenę 3 aktora).

8. Brakuje krwawych, drastycznych scen. O tragicznych wydarzeniach opowiadają posłańcy.

9. Istnieje podział na mniejsze części:

  • epejsodiony – odpowiedniki scen, w których wypowiadają się bohaterowie,
  • przeplatające je stasimony, gdzie pojawia się chór komentujący wydarzenia.

10. Celem tragedii antycznej jest wywołanie w widzach katharsis, czyli oczyszczenia, wynikającego z przeżycia uczucia litości nad głównym bohaterem oraz trwogi z powodu tego, że tragiczny los może spotkać każdego.

 

 

 

Podziel się, jeśli Ci się spodobało:)
Podąrzaj Paula Kuczyńska:

Cześć! Nazywam się Paula Kuczyńska. Jestem polonistką i trenerem maturalnym. Pomagam młodym ludziom odczarować maturę, znaleźć motywację do nauki oraz osiągnąć świetne wyniki na egzaminie. Prywatnie uwielbiam aromatyczną kawę i wciągające lektury. Jestem też miłośniczką górskich wędrówek i czekolady.

Zostaw komentarz